Portugees-joodse gemeenten
In Amsterdam werden drie sefardische gemeenten opgericht. De
eerste, Bet Jacob, werd voor 1610 opgericht, wellicht al rond 1602.
Neve Sjalom werd door joden van Spaanse origine gesticht tussen
1608 en 1612. In 1618 werd de derde gemeente opgericht, Bet Israël.
Vanaf 1622 werkten de besturen van de drie gemeenten samen op
velerlei gebied. Op 3 april 1639 werden de drie gemeenten
samengevoegd tot de gemeente Talmoed Tora, die later in het
dagelijks gebruik de PIG werd genoemd (Portugees-Israëlietische
Gemeente).
Het Portugees bleef binnen de gemeente de voertaal. Spaans was de
taal voor cultuur en wetenschap. Hebreeuws kenden de nieuwkomers
nauwelijks, daarom bleef met Rabbinale goedkeuring, Portugees deels
de taal van de liturgie. Zo maakten de Rabbijnen het makkelijker om
weer joods te worden. Hebreeuwse gebedenboeken vervingen op den
duur de Spaanse vertalingen.
De Portugees joodse gemeente bleef in contact, vaak door familierelaties, met hun (voormalige) geloofsgenoten in Lissabon, Bordeaux, Bayonne, Hamburg, Londen en later ook in Brazilië. Amsterdam vervulde een voorbeeldfunctie voor de joodse gemeenten. Vanuit Amsterdam en vanuit Brazilië vestigden zij zich ook in Nieuw Amsterdam, Suriname, Sint Eustatius en Curaçao. De Portugese joden hadden grote betekenis voor de culturele en economische ontwikkeling van Nederland en namen ook in de joodse geschiedenis een belangrijke plaats in. Uit de gemeente kwamen rabbijnen, geleerden, denkers, kunstenaars, bankiers, stichters en beheerders van belangrijke internationale handelshuizen.
Aan het begin van de bezetting en de
vervolging door nazi-Duitsland in 1940 woonden in
Nederland ongeveer 140.000 joden, waarvan ongeveer
120.000 in Amsterdam. Ongeveer 4300 van hen waren Sefardim. De
synagoge bleef, in tegenstelling tot de
Hoogduitse synagogen, in de Tweede Wereldoorlog
ongeschonden. Na de oorlog telde de joodse gemeenschap in Nederland
nog maar 20.000 joden, waarvan ongeveer 800 Sefardim.
Momenteel wonen in Nederland 37.000 joden, waarvan ongeveer
15.000 tot 20.000 in Amsterdam. De Portugees-Israëlietische
Gemeente telt nu ongeveer 250 gezinnen, 600 leden die merendeels
buiten het centrum van de stad wonen.
